De aandeelhoudersovereenkomst

De aandeelhoudersovereenkomst

Wat men kan doen om een niet functioneren tussen evenwaardige eigenaars te vermijden? Een van de oplossingen is het opstellen van een omstandige aandeelhoudersovereenkomst. Dat is een wettelijk, bindend document waarin de sleutelbepalingen worden opgenomen over de wijze waarop de vennootschap geleid moet worden, maar ook over de wijze waarop de partners elkaar dienen te behandelen en te informeren. Het is cruciaal dat, op het moment van het ontstaan van de joint venture, de partijen een aandeelhoudersovereenkomst afsluiten die grondig uitgewerkt en zo exhaustief mogelijk is. Concreet kan deze overeenkomst zich dus opdringen bij de start van een joint venture, bij de definiëring van de kapitaalsstructuur van of de zeggenschap over het bedrijf of bij een fusieoperatie tussen gelijkwaardige partners.

Bovendien lijkt het ons aangewezen, zoniet noodzakelijk, een aandeelhoudersovereenkomst te onderhandelen voor elke onderneming met een meervoudige eigenaars- of controlestructuur. Ze is echter des te belangrijker in het geval van een joint venture of voor aandeelhouders die een minderheidsbelang in een onderneming aanhouden. Elke aandeelhoudersovereenkomst is verschillend en dient aangepast te worden aan de omstandigheden van de onderneming en de vereisten van haar aandeelhouders. De krachtlijnen en afbakeningen van een dergelijke overeenkomst worden over het algemeen vastgelegd door de partners. Aansluitend worden de overeengekomen basisprincipes meestal hetzij gecontroleerd, hetzij in definitieve teksten omgezet door de (juridische) adviseurs van de respectieve partijen. In wat volgt, vermelden wij aandachtspunten waarmee aandeelhouders rekening kunnen houden bij de definiëring en de globale uitwerking van de basisprincipes.

1. Algemene bepalingen

Definieer de types en de verdeling van de aandelen en de rechten die aan de respectieve aandelen verbonden zijn. Ga na of bepalingen moeten worden opgenomen met betrekking tot statutenwijzigingen, kapitaalsverhogingen, uitbetalingprocedures en verplichtingen. Specificeer de duurtijd van de overeenkomst en voorzie in al dan niet automatische verlengingsprocedures.

2. Werking raad van bestuur

Maak duidelijke afspraken over de samenstelling van de raad van bestuur, hoe zij geldig kan beslissen, met welke frequentie zij zal vergaderen en wat haar bevoegdheden zijn. Eveneens valt aan te raden in de juiste deblokkeringmechanismen te voorzien.

3. Dagelijks bestuur

Bepaal de samenstelling ervan, de beslissingsbevoegdheden en wijze waarop geldig besloten kan worden. Maak desgevallend duidelijke operationele afspraken rekening houdend met de inbreng van de partners en baken de bevoegdheden zo goed mogelijk af.

4. Diensten geleverd door de partners

Stel salarissen, bonussen en andere vergoedingen van de partners vast en voorzie in een mechanisme dat die op regelmatige tijdstippen bekrachtigd dan wel gewijzigd kunnen worden. In sommige gevallen kan het zelfs niet onbelangrijk zijn ook afspraken te maken over details zoals vakantiedagen, feestdagen en consequenties in geval van (langdurige) ziekte.

5. Overlijden, onbekwaamheid tot besturen of werken of beëindigen van het partnership

Wat gebeurt er wanneer een van de partners sterft? Of wanneer hij werkonbekwaam wordt? Het is aan te bevelen duidelijk te omschrijven onder welke voorwaarden en vanaf wanneer een aandeelhouder als onbekwaam tot functioneren wordt beschouwd. Desnoods kan men verzekeringspolissen afsluiten die het bedrijf en of de betrokkenen verzekeren tegen onvoorziene tegenslagen. De aandeelhoudersovereenkomst kan ook voorzien in clausules onder welke omstandigheden een aandeelhoudersschap verplicht kan worden beëindigd, bijvoorbeeld bij zware wettelijke overtredingen.

6. Additionele partners

De procedure voor het aantrekken van bijkomende aandeelhouders en de consequenties ervan op de besluitvorming moeten goed omschreven worden. Dit punt wordt des te belangrijker wanneer het gaat om een 50/50-partnership, aangezien de nieuwe partner een 'swing vote' vertegenwoordigt: zijn stem kan doorslaggevend zijn bij toekomstige beslissingen.

7. Uitkoop van de andere partner

Meer dan bij andere vormen van meervoudige aandeelhoudersstructuren is het bij joint ventures absoluut noodzakelijk bepalingen in de aandeelhoudersovereenkomst vast te leggen over de wijze waarop aandeelhouders elkaar kunnen uitkopen (buy-out provision). Dat kan inhouden dat, vanaf een vooraf bepaald tijdstip, bijvoorbeeld drie jaar na het starten van de joint venture, de aandeelhouders kunnen besluiten een beroep te doen op de uitkoopclausule. In de praktijk betekent dat iedere partij een schriftelijk voorstel kan indienen om de aandelen van de andere partner over te kopen volgens een vooraf bepaalde prijsformule en tegen overeengekomen voorwaarden. Afhankelijk van de bepalingen van de overeenkomst kan bijvoorbeeld de aandeelhouder die het voorstel ontvangt ofwel verplicht zijn te verkopen dan wel te kopen. Het opnemen van dergelijke clausules geeft de aandeelhouders de kans onenigheden en verschillen in toekomstvisie op te lossen zonder een beroep te doen op de rechtbank en zonder de fundamenten van de onderneming in gevaar te brengen.

8. Vervreemding van de aandelen

Aandeelhoudersovereenkomsten voorzien standaard in clausules met betrekking tot de voorwaarden onder dewelke aandelen verkocht mogen worden. Afkoelingsperiodes kunnen worden overeengekomen en bepalingen met betrekking tot voorkoop- en volgrecht en dergelijke, kunnen worden opgenomen.

9. Waarde van de aandelen

Belangrijk in wat voorafgaat, is de waardering van de aandelen. Voor een aantal specifieke gevallen wordt de berekeningswijze van de aandelen bij voorkeur vooraf in de aandeelhoudersovereenkomst vastgelegd. Onderhandelingen over een bijkomende aandeelhouder of een volledige verkoop van de aandelen aan derden kunnen gebeuren met een consensus van de bestaande aandeelhouders. Uitzonderingen niet te na gesproken vormen zulke situaties geen probleem op het vlak van beslissing. Voor gevallen van uitkoop, overlijden en onbekwaamheid tot besturen maakt men bij voorkeur duidelijke afspraken. Bijvoorbeeld: het hoogste bedrag van hetzij de jaarlijkse waardering zoals vastgelegd door de raad van bestuur of algemene vergadering, hetzij de (genormaliseerde) boekwaarde van de aandelen van het laatste kwartaal, hetzij een formule zoals een multiple van de ebit min de netto schuldpositie van de onderneming, hetzij de netto opbrengsten van verzekeringspolissen die voor het overeenkomstig risico werden afgesloten.

Desgevallend kunnen dezelfde waarderingsmethodes gehanteerd worden voor gevallen van gedwongen beëindiging van het partnerschap. Voor specifieke omstandigheden met een negatief effect op de werking of de waarden van de vennootschap, kunnen verminderingspercentages op de normale waardering worden toegepast. Voorbeelden van discounts van 20 tot 50 procent zijn niet ongebruikelijk.

10. Rapportering

Maak duidelijke afspraken om een correcte boekhouding te voeren in de vennootschap en bepaal de frequentie en de wijze van rapportering. Voorzie in een regelmatige audit van de onderneming met een verplichte feedback naar alle aandeelhouders.

De vermelde aanbevelingen zijn niet exhaustief. Een degelijke aandeelhoudersovereenkomst omvat al snel 20 pagina's en kan periodiek - bijvoorbeeld jaarlijks - aangepast worden. Het spreekt vanzelf dat een aandeelhoudersovereenkomst op elk moment van het bestaan van een onderneming in het leven kan worden geroepen.

Impliciet start elk partnership met een positieve toekomstvisie, anders is het gewoonweg beter er niet aan te beginnen. Het is echter niet realistisch te veronderstellen dat de samenwerking niet fout kan lopen. Het is ten sterkste aan te bevelen voor elke onderneming met een meervoudige aandeelhoudersstructuur een aandeelhoudersovereenkomst af te sluiten, vooraleer er echt een nodig is. En dit geldt a fortiori bij een 50-50-verdeling van de aandelen.

Nog vragen ?

Maak gebruik van ons gratis eerstelijnsadvies.

Stuur een e-mail Bel ons: 053/81.01.25

Delen